وطن ! وطن ! نظر فکن به من که من؛ به هر کجا ، غریب وار؛ همیشه با تو بوده ام ... ! ( گزارشی از کنسرت همایون شجریان و گروه دستان )
کنسرت گروه دستان و همایون شجریان را می توان بدون تردید از نظر سطح موسیقیایی و کار ارائه شده ، بهترین کنسرت موسیقی سنتی ایرانی در طی سال اخیر دانست .
شاید نباید غیر از این نیز هم از گروه دستان و همایون شجریان که در عین جوانی تجربیات و آموزه های فراوانی را به همراه دارد انتظار داشت .
در بخش اول اجرا که قطعات همگی از ساخته های حمید متبسم در مایه دشتی بود کار با تصنیف " عاشقانه " با کلامی از حمید متبسم آغاز شد و در ادامه گروه ساز و آواز، تصنيف " قيژك كولي "، " مستانه " ، ساز و آواز " كمند زلف و تصنيف " زهي عشق " را با كلامي از شفيع كدكني، حافظ و مولانا اجرا كردند .
شاید بخش نخست کنسرت دستان و همایون شجریان را باید ارائه موسیقی ای با توجه ویژه به فضای عاشقانه و تغرلی دانست و این چنین است که حمید متبسم در جایی گفته بود : " اشعار و به طبع ملودی های بخش دشتی بار عشقی ، عاطفی دارد و تنها تصنیف "عاشقانه" که شعر و موسیقی آن نیز مال خودم است تا اندازه ای شخصی و به نوعی حدیث نفس است. وی در ادامه خاطرنشان کرده است : در تصنیف های بعد که از اشعار کدکنی ،مولانا و حافظ انتخاب شده آن فضای عاشقانه را که از آغاز در نظر داشته ام در اجرا حفظ شده است به این معنا که از فضایی آرام و عاشقانه شروع می شود و در اوج به هیجان زیبا و در نهایت به نوعی عرفان می رسد. این نوازنده تار درادامه به برداشت های خود از اشعار مولانا اشاره کرده و گفته است : برداشت از اشعار مولانا بسیار متفاوت است و هرفرد به فراخور حال خویش از این اشعار بهره می گیرد به گمان من مجموع این برداشت های شخصی به خاطر انتزاعی بودن اشعار و همچنین چگونگی برقراری ارتباط با آنها است از همین رو اغلب اشعار مولانا را اشعاری عرفانی تعریف می کنند اما من جنبه های عاشقانه این اشعار را برداشت کرده ام و تمام این مقدمات را برای این چیدم که متذکر شودم درانتخاب اشعار مولانا بیش ازهر عنوانی جنبه موسیقایی شعر مد نظرم بود و هیچ اصراری بر عرفانی بودن اشعار نداشتم " .
موسیقی که دستان در همه این سالها و به عنوان یکی از پر سابقه ترین گروه های موسیقی سنتی ایرانی ارائه داده است ، موسیقی سنتی با رویکردی نوگرایانه است که این تلاش را می توان در آثار این گروه از " ساز نو ، آواز نو " و " سفر به دیگر سو " تا به امروز مشاهده کرد . شاید نکته مهم در بخش نخست کنسرت امسال رویکرد نوین حمید متبسم در ساختار شکنی در فرم تصنیف سازی در موسیقی ایرانی و ارائه رویکردی تازه در این زمینه دانست که اوج این هنر در تصنیف " زهی عشق " به خوبی قابل مشاده است .
توانایی بسیار بالای نوازندگان گروه از حسین بهروزی نیا گرفته که به روایتی بهترین نوازنده بربط ( عود ) در موسیقی ایران است تا پژمان حدادی و بهنام سامانی که رویکردی تازه در نوازندگی سازهای کوبه ای را ارائه می کنند که شاید اوج آن را در دوئت آن دو در قطعه بی کلام " مستانه " بتوان مشاهده کرد تا کیفیت نوازندگی سعید فرجپوری و حمید متبسم ؛ سبب شده است که کنسرت دستان در زمینه سطح نوازندگی از بالاترین سطح بر خوردار است .
بخش دوم کنسرت با شکوه گروه دستان که همگی از ساخته های سعید فرچپوری بود با قطعه بی کلام " اشتیاق " آغاز و سپس با ساز و آواز " خورشید آرزو " ادامه پیدا کرد . این ساز و آواز را می توان از نکات درخشان آواز همایون شجریان در این کنسرت دانست که بی شک از ظهور خواننده ای بسیار توانا در موسیقی ایران خبر می دهد . ساز و آواز " خورشید آرزو " با شعر فریدون مشیری ادامه پیدا کرد :
بگذار سر به سينه ي من ، تا که بشنوي ؛ آهنگ اشتياق دلي دردمند را /شايد که بيش ازين نپسندي به کار عشق ؛ آزار اين رميده ي سر در کمند را/بگذار سر به سينه ي من، تا بگويمت : اندوه چيست،عشق کدام است،غم کجاست / بگذار تا بگويمت:اين مرغ خسته جان ؛ عمري ست در هواي تو از آشيان جداست / دلتنگم آنچنان که:اگر بينمت به کام ؛ خواهم که جاودانه بنالم به دامنت / شايد که جاودانه بماني کنار من ؛ اي نازنين-که هيچ وفا نيست با منت-/ تو،آسمان آبي آرام و روشني ؛ من ، چون کبوتري که پرم در هواي تو/ يک شب ستاره هاي تو را دانه چين کنم ؛ با اشک شرم خويش بريزم به پاي تو/ بگذار تا ببوسمت،اي نوشخند صبح ؛ بگذار تا بنوشمت،اي چشمه ي شراب / بيمار خنده هاي تو ام،بيشتر بخند ؛ خورشيد آرزوي مني،گرم تر بتاب /
و در ادامه با تصنیف "چین زلف" با استفاده از اشعار عطار نیشابوری، ساز و آواز "عشق پاک" با شعری از فریدون مشیری ، تصنیف "اسرار عشق" براساس شعری از حافظ ، ساز و آواز "دلشده" با شعر عراقی اجرا ادامه پیدا کرد و پایان بخش کنسرت امسال دستان و همایون شجریان تصنیفی ملی میهنی با شعری از " سیاوش کسرایی " با نام " وطن " بود که به نظر می رسد این تصنیف تمامی پارامترهای لازم برای ماندگاری در حافظه موسیقی و آواز ایران را داشته باشد . تصنیف " وطن " از نظر آهنگسازی و تنظیم از نقاط درخشان کارنامه آهنگسازی " سعید فرچپوری " است و این تصنیف با اجرا عجیب و ماندگار " گروه دستان "حقیقتا نقطه اوج کنسرت امسال بود ، آنگاه که همایون شجریان فریاد بر آورد که :
وطن! وطن!
نظر فکن به من که من
به هر کجا ، غریب وار
که زیر آسمان دیگری غنوده ام
همیشه با تو بوده ام
همیشه با تو بوده ام
وطن! وطن!
تو سبز جاودان بمان که من
پرنده ای مهاجرم
که از فراز باغ با صفای تو
به دور دست مه گرفته پر گشوده ام
سعید فرجپوری خود در باره بخش دوم کنسرت در جایی گفته است : " حدود یک سال و نیم روی مجموع قطعات در بخش اصفهان کار کردم و به نوعی با آن زندگی کرده ام و مدام درحال پالایش قطعات و صیقل دادن آنها بودم و خوشبختانه با موافقت همه اعضا مواجه شد . وی در باره محتوای کار گفت : بار مضامین اجتماعی بخش نخست (آواز اصفهان) بیش از آواز دشتی است و مجموع قطعات آن به خصوص تصنیف "وطن" سیاوش کسرایی را بسیار دوست دارم . "
می توان گفت گروه دستان و همایون شجریان در بهترین نقطه ممکن به هم رسیده است . دستان که در کارنامه پرباره هجده ساله خود همکاری با خوانندگانی همانند ، شهرام ناظری ، پریسا ، سیما بینا ، صدیق تعریف ، سالار عقیلی و ... را داشته است با انتخاب همایون شجریان فصل نوینی از موسیقی سنتی را رقم زده است تا جایی که فرجپوری معتقد است : "خوشبختانه در آواز همایون به آنچه مورد نظرگروه بود رسیده ایم " و همینطور همایون شجریان که در همه این سالها وسواس زیادی برای انتخاب و آغاز نخستین کنسرت و اجرای موسیقایی خود داشت با همکاری با دستان فصل تازه ای را در کارنامه ی موسیقیایی خود آغاز کرده است .
شاید از نکات قابل بحث این کنسرت می توان به اجرای تصنیف مرغ سحر در بخش ویژه کنسرت بتوان اشاره کرد که به نظر می رسد اجرای مرغ سحر بزرگترین لطمه به شخصیت مستقل موسیقایی همایون شجریان بود و همچنین اجرای تصنیفی که با همه شکوه و زیبایی اما به دلیل کثرت اجرا به اثری دم دستی تبدیل شده است پس از تصنیف ماندگار و پر شکوهی همانند " وطن " به نظر نگارنده از نقاط تاریک این اجرا بود .
همچنین طراحی صحنه کنسرت امسال که با استفاده از نمادهای مدرن در تلاش برای ارائه تصویری دینامیک در تصویر سازی جریان سیال هوا و وزش نسیم داشت ، با توجه به مدل ارائه شده برای این مفهوم و موسیقی اجرا شده با ابهامات فراوانی همراه بود .
در همین زمینه :
همايون شجريان در حضور پدر درس پس داد - فارس
با قطعهي «وطن» و نواي «مرغ سحر»،
همايون شجريان اولين كنسرت مستقلش را در ايران اجرا كرد - ایسنا
