مستندی درباره مجنون موسیقی ایران محمد رضا درویشی !
امشب فرصتی دست داد تا در دومین هفته فیلم مستند که توسط انجمن مستند سازان سینمای ایران و خانه سینما برگزار می گردد ، دو فیلم بسیار ارزشمند مستند که هر دو نیز حال و هوای موسیقیایی داشت را ببینم ؛
اولین فیلم ، فیلم " لیلی کجاست ؟ " ساخته ی محمد شیروانی بود که درباره ی استاد محمد رضا درویشی آهنگ ساز و پژوهش گر موسیقی نواحی ایران بود و فیلم دوم ، فیلم " نواهای گمشده " ساخته ی علیرضا قاسم خان بود که روایتی از آثار تاریخی در موسیقی ایران به روایت استاد حسین علیزاده بود.
اولین فیلمی که امشب دیدم " لیلی کجاست ؟ " تازه ترین فیلم مستند محمد شیروانی ، معرفی احیاگر غریب عرصه موسیقی ایران است و این تنها مانده ی عالم پر هیاهوی هنر همانطور که پیش تر گفته شد کسی نیست جز محمد رضا درویشی ، که سالهاست تمام وجودش را صرف در موسیقی و هنر کرده ، اما غیر از عده ی کمی از اهل موسیقی ، چندان شناخته شده نیست و کمتر سراغی از پژوهشها و احوالات او گرفته میشود . او در احیای موسیفی نواحی و مقامی ایران کاری بزرگ را آغازکرده و سی سال است تنهای تنها سعی دارد که موسیقی سنتی نواحی را از زوال برهاند و این میراث کهن را حفظ کند ، اما دریغ از کمترین همراهی و همکاری متولیان و مدعیان پاسداشت فرهنگ ایران . جالب آن است که تازه زمانی که درویشی در سال 2005 نامزد دریافت جایزه موسیقی یونسکو میشود عدهای متوجه میشوند که در نزدیکیهایشان گنج نهانی به اسم محمد رضا درویشی وجود دارد.
لیلی کجاست شیروانی ادای دینی است به زحمتها و رنجهای سی سالهای که درویشی در راه زنده نگهداشتن موسیقی نواحی ایران متحمل شدهاست.درویشی خود میگوید که سیسال پیش حیران ومعلق بین موسیقی گذشته و موسیقی جدید غرب بوده وبرای رهایی از این حیرانی سر به وادی پژوهش و تحقیق میگذارد ونتیجه آن کشف گنجهای نهان موسیقایی در اطراف و اکناف ایران بوده وحفظ این گنجینهها را هدف خود قرار میدهد.
فیلم در سیاهی شب وبا مصاحبه تلفنی نماینده یونسکو شروع میشود و با گفتههای درویشی در تاریکی شب به اتمام میرسد؛ همچنین وقتی که درویشی از محدودیتها و مشکلات موسیقی در ایران میگوید فضا بدون نور و تاریک است، اما بقیه فیلم که درمورد کارها وشخصیت درویشی است روشن است.
در مستند شیروانی، احسان نراقی، احمد رضا احمدی،محسن مخملباف، کیهان کلهر هر کدام از زاویهای کار پراهمیت درویشی را تحلیل میکنند و علاوه بر آنها به گفته ی کارگردان قرار بوده که محمد رضا شجریان، بهرام بیضایی، حسین علیزاده و...نیز در این مستند از کار بزرگ درویشی بگویند که برای نسخه فعلی آماده نشده است .
لیلی کجاست عنوان یکی از کتابهایی است که درویشی در زمینه پژوهش موسیقی نواحی نگاسته است.او علاوه بر نگارش دهها کتاب در زمینه تاریخ وتئوری موسیقی دائرهالمعارف ده جلدیای در دست تدوین دارد که به قول خودش اتمامش بیش از سی سال طول میکشد و تاکنون یک جلدش منتشر شده.
درویشی لیلی را نماد آمال و آرزوهای انسان ایرانی میداند و مجنون را نماد انسان ایرانی و براین باور است که هدف نباید وصال لیلی باشد که تقریباً نا میسر است، بلکه باید هدف جستجوی لیلی باشد.این را میتوان به هر حوزهای تعمیم داد،از جمله موسیقی ، وکار خود درویشی نمونه عینی آن است.
فیلم دوم ، فیلم " نواهای گمشده " به واقع مواجهه ی آهنگساز بزرگی از دنیای امروز موسیقی ایران - استاد علیراده - با آثار ، مجسمه ها و دست ساخته های شش و هفت هزار ساله ای از تاریخ باستان ایران است . در این فیلم استاد علیزاده به اتفاق کارگردان به درون گنجینه های موزه ملی ایران باستان رفته اند و این مجسمه ها که همگی نمادی و نشانه های از موسیقی و نوازندگی و ... در ایران باستان دارد به استاد علیزاده نمایش داده شده است و واکنش و نگاه این آهنگساز بزرگ به این نشانه ها و آثار به تصویر کشیده شده است . واکنشی که در طول فیلم همواره با موسیقی های ساخته شده ی استاد علیزاده همراه است .
در نواهای گمشده ، تمامی روایت شاعرانه و موسیقیایی فیلم توسط صدای استاد علیزاده به صورت نریشن ( کلام روی فیلم ) روایت می شود . روایتی که بیانگر پیوند عمیقی است که بین این آهنگساز بزرگ و آن نشانه ها ی چند هزار ساله برقرار است .
جالب آنجاست که به گفته ی کارگردان این فیلم استاد علیزاده کاملا هدفمند از جانب کارگردان ، بدون هیچ گونه پیش زمینه ی ذهنی ناگهان با این اشیاء ارزشمند مواجه می شود و تفسیر ها و حس های بی نظیری از این اشیا که در انبارهای موزه ی ایران باستان قرار دارد در فضایی کاملا شاعرانه و موسیقیایی روایت می کند . موسیقی روی این فیلم ، نریشن این فیلم با صدای استاد علیزاده و کات های زیبا بین این مجسمه های موسیقیایی هفت هزار ساله و نوازندگی امروز استاد علیزاده ، فیلم و روایت زیبایی را ساخته است .
در همین زمبنه :
